IPv6
 
 Edit�r'den
 On Y�ll�k Bir De�i�im  �yk�s�
 Ben Sizin  Ya��n�zdayken...
 Bir Varm��, Bir Yokmu�...
 De�i�im Dalgas�nda  S�rf Yapmak ve B�DB
 Herkese Merhaba
 Say�sal Video
 IPv6
 B�T'e Dayal� ��renme
 CISN Ar�iv
 Geribildirim
 
     
 

Arpanet'ten bu yana ok ey deiti. Getiimiz 30-40 yla yle bir gz atsak, aslnda bu kadar ksa srede ne ok eyin (ve ne kadar byk bir hzla) deitiini grebiliriz. Akla gelen ilk rneklerden biri "nternet'in hz"dr: lk "omurga" 2 Kbps kadar bir bant geniliine sahipti. imdilerde ise, brakn bilim adamlarn, nternet'te tavla oynayan bir "son kullanc"ya bile yetebilecek bir hz deil bu. Neyse ki, artk ok ey deiti, artk "omurga" dediimizde, bant geniliinin saniyede 10'larca Gigabit dzeyinde olduu "kocaman" alar kastediyoruz. Ksaca hzmz 40 ylda 5-10 bin kat artrm durumdayz.

Bir baka rnek, bilgisayar alarn kullanan kiilerin saysdr, ki Trkiye en yakn olan rnektir: Daha 10 yl nce Trkiye'de neredeyse sadece ODT'nn kulland nternet'e imdilerde bal olmayan niversite kalmamtr. stelik, kullanm sadece niversiteler baznda deil, tm dnyada olduu gibi Trkiye'de de ev kullanclar baznda da olduka artmtr. Trkiye'de yeniliklere hep niversiteler nclk etmi, birok konudaki gelimeleri herkesten nce takip eder ve uygular konumda olmutur. Ksaca, 40 yl nce belki birka kiinin kulland "nternet", toplamda artk tm dnyay kaplayan kocaman bir a, herkesin ortaklaa kulland "alarn a" haline gelmi durumdadr.

nternet'te herkese yer yok

"Kullansnlar tabii, nternet'te herkese yer vardr" diyebilmek ok gzel olurdu; ama ne yazk ki gerek bu deil: nternet'te herkese yer yok!. Evet, belki nternet, insanlar arasnda din-dil-rk-renk ayrm yapmayan dnyadaki en demokratik ortamlardan birisidir. Bununla beraber, nternet'te "yer" dediimiz olgu, ilk tasarlandnda bu kadar popler olaca hesaba katlmad her halinden belli olan bir protokolden baka bir ey deildir. Adn da nternet'ten alan (ya da nternet'e adn veren) bu protokol, "nternet Protokolu", temelde herkese bir numara atamay esas alan bir numaralandrma sistemidir.

nternet'e bal veya balanacak herkesin bir IP numaras ya da daha teknik bir deyi ile "IP adresi" vardr. nternet'te bir yer edinmek istiyorsanz, ilk yapacanz i bir yerlerden bir IP adresi bulmak olacaktr. rnein bir niversitedeyseniz, muhtemelen blmnz size bir tane salayacaktr. Peki blmnz bu IP adresini nereden almtr? Muhtemelen niversitenin Bilgi lem'inden. Peki ya Bilgi lem nereden almtr? Bilgi lem dzeyindeki bir kurum aslnda bunu birok yerden alm olabilir, ama Trkiye'deki bir Bilgi lem'se, RIPE'tan alm olmas muhtemeldir. RIPE, temel ilerinden birisi insanlara nternet'te yer salamak olan bir organizasyondur. Bunu, kurumlara IP adres bloklar datarak yapar. Tahmin edilebilecei gibi, var olan tm IP bloklar dnya apnda paylatrlmaktadr.

Peki neden herkese yer yoktur? te bu sorunun yant, IP adreslerinin yaps ve datm ekli arasnda gidip gelen bir yant olacaktr: u anda IP adresleri 32 bittir. kilik sistemde bu 232 adet IP adresi demektir. zel grevleri olan ayrlm birka blou karrsak, yaklak 4 milyar IP adresinden bahsediyoruz demektir. Bunun u andaki dnya nfusunun tamamn nternet'e balamaya yetmeyecek olduunu grebiliriz. Yine de yetmemesinin asl sebebi dnyadaki her bir insann nternet'e balanmak istemesi deil, IP adreslerinin datlrken fazlaca savurgan davranlm olmasdr. Aslnda bunun yine tasarmdan kaynakland sylenebilir. rnek iin ok uzaa gitmeye gerek yok: ODT'de IP adresleri 144.122 ile balar; bu ODT'ye atanan 16 bitlik bir bloktur, ki bu 216 = 65536 adet IP adresi demektir. Yani ODT'de kii bana 2 adet IP adresi dmektedir. ODT'nun her bir yesinin bir gn 2 bilgisayar kullanr hale gelecei ne srlebilir elbette; buna karn pratikte bunun yakn gelecekte (nmzdeki 20-30 yl iinde) olmayaca da rahatlkla sylenebilir. Sonu olarak pratikteki durum, ODT'ye ayrlan IP adreslerinin yarsndan fazlasnn aslnda kimse tarafndan kullanlmad, bakasnn kullanmasna da (nternet altyaps gerei) izin verilemedii gereinden ibarettir. Bu durum tm dnyada ayn ekildedir. 4 milyar IP'nin ok nemli bir blm de bu ekilde kimse tarafndan kullanlamaz bir halde durduu iin, kullanmak istedii halde IP adresi alamayan ok kii olduunu tahmin etmek zor deil.

Birok organizasyon bunu "zel grevleri olan ayrlm bloklar" kullanarak, biraz da nternet'in ruhuna ters derek zm, bilgisayarlar nternet'e balamak iin sanal IP'leri kullanmak zorunda kalmtr. Bu minareyi almak anlamna gelse de, alnan bu minareye NAT (Network Address Translation) diye bir de klf uydurulmakta gecikilmemitir. NAT'n salad ey, her biri bir sanal IP'ye sahip birden ok bilgisayar iin nternet'e bir k noktas oluturmak, ve o noktada tek bir gerek IP kullanmaktr. Sonuta bir sr bilgisayara tek bir IP adresi atanm olur.

ocuklarmzn nternet'i

nternet tm dnyay deitiren belki de tarihin en nemli bulularndan birisidir. zellikle bilgiye eriimi nternet ncesi zamanlara gre ok fazla kolaylatrd ve bilgi paylatka oald iin, herkesin yararlanabilmesi nemlidir. Herkesin yararlanabilmesi iinse herkese yetecek kadar yer olmas zorunludur. "O zaman neden baka bir IP adresleme sistemine gemiyoruz?" diye sorulabilir. Aslnda tam olarak zm budur ve yaplmtr: Bu amala yeni bir IP adresleme sistemi gelitirilmitir. ocuklarmzn nternet Protokolu, gelecek kuak (next generation) IP, IPng denilen bu sistem, u anda kullanlan nternet Protokolu'nun adres yetmezlii bata olmak zere aklarn kapatmay hedefliyor.

Ayrm yapmay kolaylatrmak amacyla versiyon numaralaryla adlandrldklarnda u anda kullanlan sistem IPv4, yeni sistem ise IPv6 adn almtr. "Peki neden IPv5 deil de IPv6? IPv5'e ne oldu?" diyenler iin, http://www.oreillynet.com/pub/wlg/3316 adresinden:

"... 5 oktan baka bir eye isim olarak verildi. 1970'lerin sonunda ST (The Internet Stream Protocol) adnda bir protokol gelitirilmiti. Bu protokol deneysel olarak ses ve video iletilebilmesini amalyordu. 20 yl sonra bu protokol yeniden gzden geirildi, ST2 ismini ald ve IBM, NeXT, Apple, ve Sun tarafndan ticari projelerde kullanlmaya baland. Gerekten ok farkl eyler sunuyordu. ST ve ST+, balant salayamayan IPv4 sistemine nazaran balant salayabiliyorlard. stelik servis kalitesi de salyordu. ST ve ST+ oktan o '5' ismini almlard."

IPv6'yi resmi standardndan okumak istiyorum diyenler, RFC2460'ta aradklarn bulabilirler.

IPv4 ld, IPv6y selamlayn!

IPv6, teknik yaps itibariyle IPv4'ten kkten denebilecek derecede farkldr. Her eyden nce adres bykl 32 bitten 128 bite, yani 4 katna kmtr. Bu, adres yetmezlii sorununu kkten zmtr. stelik bu zm, bu sefer gelecei de olabildiince dnerek retilmi bir zmdr. 128 bitlik bir adres demek 340.282.366.920.938.463.463.374.607.431.768.211.456 adet IPv6 adresi demektir. Bu da metrekareye avogadro says kadar IPv6 adresi dt anlamna geliyor. Yani adresler bitecek korkusu duymadan di franza bile IPv6 adresi isteinde bulunabilirsiniz.

Eer, 144.122.199.93 gibi bir say grubu size skc, anlamsz ve renmesi zor geliyorsa, bir IPv6 adresi ile tann:

2001:0A98:BA90:7AC0:0000:0000:0000:0066

Yine de ondalk dzende ifade edilmediine kretmek gerekir, nk yle yaplsayd bu adres u ekilde grnecekti:

32.1.10.152.186.144.122.192.0.0.0.0.0.0.0.66

stelik, onaltlk say dzeninde ifade edildiinde art arda gelen sfrlarn yerine :: yazabiliyorsunuz: 2001:0A98:BA90:7AC0::66. Ama dikkat edin, bunu sadece bir grup sfr iin yapabilirsiniz, yani 2001:0A98:0000:0000:0030:0000:0000:0066 gibi art arda sfrlarn geldii iki grup olan bir adresi, 2001:0A98::30::66 eklinde yazamazsnz, ya 2001:0A98::30:0:0:66 eklinde yazabilirsiniz, ya da 2001:0A98:0:0:30::66 eklinde. Bu da baz IPv6 adresleri iin ayn adresin deiik ekillerde ifade edilebileceine iaret.

yi yanndan bakn, artk doum tarihiniz ile biten bir IPv6 adresine sahip olabilirsiniz: 2001:0A98:FFFF::1974:12:22. Ya da belki www.metu.edu.tr adresine karlk 2001:0A98:FFFF::1956:11:15 gibi bir IPv6 adresini atanm bulabilirsiniz.

Hala size ok kark geliyorsa, IPv6'nn yeni autoconfiguration zellii sayesinde, bilgisayarnzn kendisinin, kendi IP'sini otomatik olarak atamasn salayabilirsiniz.

Neyse ki bu ilerle ounlukla sadece network ve sistem yneticileri (ve merakllar) uraacak.

IPv6'nn getirdii tek farkllk ve yenilik bu deil elbette. Her bir IPv6 paketinin balk (header) ksmnda da nemli deiiklikler yaplm durumda. Bu deiiklikler sonu itibariyle, paketlerin daha hzl iletilmesine, daha gvenli (secure) iletiim altyaplarnn oluturulabilmesine, nternet zerinden sesli ve grntl iletiimin daha kolay yaplmasna izin vermektedir. "nternetim yava" diyenler, IPv4 balndan ileri kartran blmlerin atlmas ve balk uzunluunun sabitletirilmesi sonucu router'larda kaybedilen gereksiz vaktin kazanlmas sayesinde ilenme hz artacak paketlere sevinecekler. Bununla beraber, istihbarat ajanlar ular aras ifreli veri alveriini kolaylatran AH ve ESP balk blmlerinden hi holanmayacaklar. AH ve ESP blmleri iki u arasndaki tm trafii ifrelemekte kullanlan IPSec protokoln desteklemek amacn tayor. nternet zerinden canl yayn, telefon konumas veya grntl telekonferans gibi kaliteleri trafiin artmas ile den uygulamalarn paketlerini iletmek iin yine IPv6 balklarnda "bu trafik nceliklidir" eklinde etiketleme yapmak mmkn. Bu sayede, ok nemli uluslararas bir grntl konferansn, kampus iinde Counterstrike oynayan yaramaz ocuklarca kesintiye uramas engellenebilir. Ayrca multicast adresleri IPv6 protokolnde ok daha well-defined olduu iin artk canl yayn gibi uygulamalar firewall'lardan geirerek en az trafie yol aacak ekle getirmek ok daha kolay olacak gibi grnyor.

Hazr myz? Haydi IPv6'ya geelim!

Peki IPv6 adresli bir network'e gei yapmak iin nelere gerek var? Aslnda son kullancnn gznden bakldnda ok fazla eye ihtiya yok. Yetkili a/sistem yneticilerince IPv6 uyumlu hale getirilmi bir network iin gereken en fazla ey kullandnz programlar yeni versiyonlaryla deitirmekten ibaret olacaktr.

Linux kullananlarn kernel'larnda IPv6 desteini atklarndan emin olmalar gerekiyor. Mozilla ve Opera IPv6 destekli nternet sayfalarnda dolamanza izin veriyor. lftp gibi programlarla IPv6 destekli dosya transferi yapabiliyorsunuz. Openssh srmleri sunucu ve istemci baznda neredeyse IPv6 almalarn bandan itibaren destekler durumdalar.

Windows kullananlar ise, ou yenilikte olduu gibi bu yenilii takip edebilmek iin de iletim sistemlerini deitirmek zorunda kalacaklar. Windows XP ncesinde IPv6 destei yok, Windows XP'de de experimental olarak bulunuyor. Windows 2003 ncesi IPv6, u an sadece bir hayal gibi grnyor.

Tam olarak hangi istemcilerin/sunucularn IPv6 destei bulunduunu renmek isterseniz, http://www.deepspace6.net/docs/ipv6_status_page_apps.html adresine bir gz atabilirsiniz.

IPv6, nternet'in kaplarnn imdiye kadar olduu gibi tm dnyay iine alan ekilde devam edebilmesi iin tek zmdr. rnein, in bata olmak zere Uzakdou lkelerinin nternet'e balanmasnn artk tek yolu IPv6 adresleri kullanmalardr. nternet'e balanmak iin u an uyguladklar yntem de budur. Aslnda Uzakdou lkelerinden Avrupa'ya, IPv6'ya gemeleri konusunda youn bir srar da sz konusudur.

Bunun nedenleri arasnda elbette snrl IPv4 adresinin yaratt sknt vardr. Bir baka nedeni anlamak iin, ilk bakta nemine yeteri kadar dikkat ekilemeyen bir noktay tekrar vurgulamak gerekir: IPv6 gerekten ok fazla IP adresi salamaktadr. yle ki, bir esit iletiim gerektirecek ekilde retilen her bir elektonik cihaza bir IPv6 adresi atamak mmkndr. Hatta cihaz reticilerinin IPv6 numaralarn model numaras olarak bile kullanmalar ok zor deildir. Bu, pratik olarak yeni bir haberleme standardnn kabul edilmesi anlamna gelir. Bu, rnein klavye, mouse, printer, monitr gibi evre birimlerini bilgisayarnz ile IPv6 adresleri kullanarak kendi aralarndaki bir network'ten haberlemesini olanakl hale getirebilecektir. Ya da cep telefonunuzu bilgisayara balamak, her ikisinin de IPv6 adresi sayesinde daha standarda oturmu ekilde yaplabilecektir. Aslnda son kullanclar dnldnde, evdeki herhangi bir IPv6 destekli retilen elektronik bir aleti birbiriyle ya da bir merkezi bilgisayar ile standart ekilde konuturmak olanakl hale gelebilir. Yangn koruma sistemlerinden buzdolaplarna, otomobil gvenlik alarm sistemlerinden mikrodalga frna kadar her trl elektronik aleti cep telefonunuzu kullanarak ynetebilmeniz olanakl hale gelebilir. Gerekten bir gn, di franz seerken IPv6 destekli olmasna dikkat ederken bulabilirsiniz kendinizi.

Teknik deiimler fazla olunca, deiimler ok sey kazandracak olsa da, birdenbire IPv4' kullanmay brakp IPv6 kullanmaya balayamyoruz. IPv4' brakmak, nternet'in fiini ekmek anlamna geliyor. nternetsiz kalmak istemiyorsak, birini brakp dierine gemek yerine, nce her ikisini de ortaklaa kullandmz bir gei sreci yaamamz gerekiyor. Bu gei srecinde ou i network administrator'larna dt iin, son kullanclar (hopefully) ok etkilenmeyecekler.

Bu gei sreci ok ksa bir sre olmayacak. IPv4'n tamamen kullanmdan kalkmas yllar alacaktr. Fakat IPv6 tasarlanrken bunlar da olabildiince hesaba katlm, gei sresince gerekecek olan IPv4-mapped-IPv6 address, ya da IPv4-compatible IPv6 adresleri, IPv6 protokolnn iinde yerlerini alm durumdadr.

Peki o zaman, ne zaman?

Bu sorunun yantn en iyi bu yazy okuyanlar verebilir. Avrupa ve Amerika'da birok a IPv6 desteini resmi olarak balatm durumda. Mesela Asya, Avusturalya, Avrupa ve Kuzey Amerika'daki pekok lkede halihazrda 6Bone alanlar bulunmaktadr. Btn 6Bone alanlar 6Bone topoloji haritasnda gsterilmitir. (Kaynak: http://playground.sun.com/pub/ipng/html/ipng-main.html). Trkiye'de, TBTAK - ULAKBM (http://www.ulakbim.gov.tr), Geant (http://www.dante.net/geant/) kn kullanarak UlakNet'i IPv6 zerinden yurt dndaki IPv6 destekli alara ulatrabilmektedir. yesi olduunuz niversitenin Ulakbim'e bavurmas durumunda, bir IPv6 blouna sahip olmanz iin gerekli almalar balatlabilir.

Bunu yaparken bir taraftan da IPv6 hakknda daha ok bilgi edinmek isteyecekler iin belli bal IPv6 adresleri unlar olabilir:

Linux: IPv6 (http://www.bieringer.de/linux/IPv6/)
Current Status of IPv6 Support for Networking Applications
(http://www.deepspace6.net/docs/ipv6_status_page_apps.html)
IPv6 Forum (http://www.ipv6forum.com/)
IP Version 6: IPv6 (http://playground.sun.com/pub/ipng/html/ipng-main.html)
Internet2 IPv6 (http://ipv6.internet2.edu/)

Bu sayfalara baktktan sonra google arama motorunda u taramay yapmay unutmayn:
http://www.google.com/search?q=ipv6

IPv6 destekli bir CISN'de tekrar bulumak zere J

Tufan KARADERE

 
     
  - BAA DN -