Edit�r'den
GPG
IEEE 802.11a
Linux
MBSA
ODT�-B�DB web sitesi
Serbest Yaz�l�m
Tez-Dan��man Prog.
Vir�sler
CISN Ar�iv
Anket
Geribildirim


Computing & Information Services Newsletter
Serbest Yazlm
     
 

Serbest Yazlm Nedir?

"Serbest Yazlm", temelinde bir kullancya bir yazlm altrma, kopyalama, datma, inceleme, deitirme ve gelitirme zgrlklerini veren akmn addr. Serbest yazlmlar, genel kannn aksine cretsiz datlmak zorunda deillerdir. Tek ve gerekli nkoul, yazlmn kaynak kodu ile birlikte datlmasdr. "Serbest Yazlm" konusunun daha iyi anlalabilmesi iin kullancya tannan zgrlkleri gzden geirmek yararl olabilir:

  • Kullanc, yazlm her trl ama iin altrma zgrlne sahiptir.
  • Yazlmn nasl altn inceleme ve gereksinimleri dorultusunda deiiklik yapma hakkna sahiptir.
  • Yeniden datma ve toplum ile paylama zgrlne sahiptir.
  • Yazlm gelitirme ve yeni hali ile toplum ile paylama zgrlne sahiptir.
Bir yazlm, btn kullanclar yukardaki btn zgrlklere sahip ise "Serbest Yazlm" olarak adlandrlabilir. Yani yazlm kopyalama, deitirme, aynen veya deitirerek para ile satma, herkese ve her yerde datma ve bedava verme zgrlklerini tanmaldr.

Serbest Yazlmn Tarihi

"Serbest Yazlm" kavram her ne kadar 1980'lerde ortaya atlmsa da, 1970'lerde bilgisayar kullanclar rettikleri yazlmlar "Serbest Yazlm" ilkelerine uygun olarak birbirleriyle paylarlard. 1980lerin balarnda yazlm reten baz firmalarn kullanclar ok zorlayan lisans anlamalarn ne srmeleri zerine o sralarda MIT'de almakta olan Richard Stallman "Serbest Yazlm" fikrini ortaya atm ve btnyle "Serbest Yazlm" olacak bir iletim sistemi yazmak iin almalara balamtr. Zamanla Stallman'a diger gelitiricilerin de katlmas ile "Free Software Foundation (FSF)" kurulmu ve ilerleyen zamanlarda bir taraftan Unix benzeri bir iletim sistemi iin gerekli yazlmlar retilirken, bir taraftan da "GNU General Public Licence (GLP)" ve "copyleft" kavramlar tanmlanmtr. sminin artrd gibi "copyleft" kavram "copyright" yasalar dnlerek gelitirilmi ve yazlmlar ile ilgili zelletirme ya da kontroller yerine zgrlkleri temel alan bir dzenlemeyi hedeflemitir.

GNU sisteminin en byk eksii olan ekirdek (GNU Hurd) gelitirilirken, 1991 ylnda Linus Torvalds, Linux ismini verdii ekirdei duyurmu ve 1992 ylnda GNU yazlmlarda kullanlarak btnyle bir Serbest Yazlm olan GNU/Linux ortaya kmtr. 1992 ylndan gnmze kadar GNU/Linux iletim sisteminin yadsnamaz katks ile "Serbest Yazlm" retimi ve kullanm hzla artmtr. rnein, Internet zerinden ulalabilen web sayfalarnn % 56.4 bir Serbest Yazlm olan "Apache" web sunucusu tarafndan sunulmaktadr. GNU/Linux datmlarnn says 100' gemitir.

Neden Serbest Yazlm?

Kullanclarnn "Serbest Yazlm" tercih etmelerinin bir ok nedeni olabilir. Bu kullancnn beklentilerine gre eitlilik gsterebilir. lk akla gelen nedenleri:

  • Genellikle cretsiz datlr.
  • Hibir kiinin veya kuruluun tekelinde deildir.
  • Kesinlikle daha gvenlidir.
  • Kaynak kodu aktr ve kaynak kodu ile birlikte datlr.
  • renmeyi tevik eder.
Yukarda saylanlar, zellikle niversitelerin ve dier kurulularn, hatta dnya zerinde baz devletlerin "Serbest Yazlm"a ynelirken gz nnde bulundurduklar balca nedenlerdir.

Son kullanc iin de ayn eylerin geerli olduunu sylemek yerinde olur. Donanm fiyat ile baa ba giden lisans cretleri, kararl almayan iletim sistemleri ve zerinde alan uygulamalardan kanmak isteyen kullanclar "Serbest Yazlm" rneklerine ynelmekte, renmenin ve paylamann esas olduu bir evrene adm atmaktadr.

zellikle niversite/Akademi ruhunun ierdii renme, gelitirme ve retme eylemlerine platform salamas nedeniyle "Serbest Yazlm"lar tercih edilmektedir.

Bir sonraki "Serbest Yazlm Gelitirme Aralar" yazsnda grmek zere.

imdilik... Paylamann tadn karn (Share and Enjoy)

Ahmet ztrk

 
     
  - BAA DN -  
2002 METU CC
Design: CC - INFO