Edit�r'den
GPG
IEEE 802.11a
Linux
MBSA
ODT�-B�DB web sitesi
Serbest Yaz�l�m
Tez-Dan��man Prog.
Vir�sler
CISN Ar�iv
Anket
Geribildirim


Computing & Information Services Newsletter
Bir Penguen Hikayesi - Linux
     
 

Bilgisayar dnyasnda yllar nce atlan tohumlarn yeermesi ve meyvelerini vermesi. Yeni bir iletim sisteminin douu. Sevimli, minik bir penguenin hikayesi. Bu penguenin ad "Linux".

1960'l yllarn sonlarna doru Multics projesi ad altnda General Electric, AT&T Bell Laboratories ve MIT (Massachusetts Institute of Technology) de yeni bir iletim sisteminin doum sanclar balad. Bu almalarn sonucu olarak 1969 ylnda AT&T Bell laboratuvarlarnda Ken Thompson ilk UNIX iletim sistemini gelitirdi. Unix mini bilgisayarlar zerinde, ok ilevcili ve ok kullancl yapda oluturuldu. 1970 ylnda Dennis Ritchie, C programlama dilini gelitirdi ve Unix, C ile yeniden derlendi. C programlama dilinin en byk avantaj, program komutlar ile donanmlara dorudan eriebilmesiydi. Daha sonraki yllarda POSIX (Portable Operating System Interface for Computer Environments) standard olarak adlandrlan yap ile Unix, hi bir deiiklik yaplmadan ya da ok kk deiikliklerle yeniden derlenerek deiik bilgisayarlarda alabilecek yapya kavumu oldu.

lk yllarda Unix iletim sistemi niversitelerde cretsiz olarak datlmakta ve kullanlmaktayd. Fakat 1972 ylnda Bell Labs ilk resmi Unix srmn duyurdu ve lisans hakkn ald. 1975 ylnda Berkeley (University of California) BSD (Berkeley Software Distribution) ad altnda kendi Unix iletim sistemini duyurdu. 1980 ylnda Microsoft firmas PC tabanl Unix versiyonu olan Xenix'i gelitirdi. 1982 ylnda AT&T tarafndan ticari Unix srm olan System 3 (daha sonradan takip eden System V) gelitirildi. Daha sonraki yllarda deiik kurulular, zellikle kendi sistemleri zerinde alabilecek kendi Unix iletim sistemlerini gelitirdi. (Novell firmas tarafndan NetWare sistemlerde alabilen UnixWare, IBM i istasyonlarnda alabilecek AIX, Macintosh sistemlerde alabilecek AUX, Sparc sistemlerde alabilecek Solaris, ... v.b.) Bylece PC tabanl sistemlerde alabilecek bir Unix iletim sistemine olan ihtiya gndeme geldi.

1991 ylnda Univeristy of Helsinki'de renci olan 21 yandaki Linus Torvalds, kendi PC tabanl sisteminde ve evinde kullanabilecei bir Unix iletim sistemi dncesini ortaya att. O yllarda PC tabanl sistemlerde Andrew Tanenbaum tarafndan gelitirilen Minix program ile Unix iletim sisteminin baz zellikleri kullanlabiliyordu. Linus, Minix kullanclar iin, PC tabanl ve daha verimli Unix iletim sistemi olan Linux'u gelitirdi ve 0.11 srmn btn dnyaya duyurup gelitirilmesi ynnde destek arsnda bulundu. Bu ar beklenenin ok ok zerinde bir ilgi grd ve gelitiriciler fikirlerini ve gelimelerini paylamaya baladlar. Linux'un ilk hali sadece PC tabanl sistemlerde Unix iletim sisteminin baz temel ilevlerini gerekletirebilirken, btn bu gelimeler sonucunda bugn deiik platformlarda, hem Unix hem Windows ortamndaki ilevleri gerekletirebileceiniz bal bana bir iletim sistemi haline gelmitir.

Bir iletim sistemi temel olarak, belli girdileri alp, derleyip sonularn reten program olarak tanmlanabilir. letim sistemi, ekirdek (kernel), kabuk program (shell), dosya yaps (file structure) ve uygulamalardan (utilities) oluur. Kabuk program kullanc ile iletim sistemi arasnda bir arayz oluturur. Kabuk program kullancdan komutlar alr ve altrlmak zere ekirdee ynlendirir. Dosya yaps bilgilerin hangi yapda oluturulacan ve depolanacan belirler. Dizinler, dosyalar ve alt dizinlerden oluurlar. Uygulamalar ise editrler, derleyiciler gibi zel ilevleri yerine getiren programlardr.

Microsoft MS-DOS iletim sistemi, tek kullancl ve tek ilevcili yapda gelitirilmitir. Microsoft'un baz iletim sistemleri (Win3x, Win9x) DOS tabanl olduu iin bu ynde snrlamalar vardr. Fakat Linux iletim sistemi oluturulurken ok kullancl ve ok ilevcili yapda ve POSIX uyumlu olarak gelitirilmitir. Bu zelliinden dolay gelitirilen uygulamalar ve grafik arayz zelliiyle, istenirse kiisel i istasyonu olarak kullanlabilecei gibi, Internet zerinde FTP (dosya transfer protokol) , WWW (web sunucusu), MAIL (elektronik posta sunucusu), veritaban sunucusu gibi youn ve ok kullancl sunucu olarak da kullanlabilir.

Linux, dnya apnda pek ok kii, kurulu ve gruplarca artan bir hzla gelitirilmekte ve cretsiz olarak datlmaya devam etmektedir. GPL (Gnu Public Licence) lisans ile oluturulan Linux iletim sisteminde alabilecek pek ok program Internet zerinde cretsiz ve ak kaynak kodlu olarak sunulmaktadr. Bunun yannda Internet zerindeki gc ile hem Unix uyumluluu ve gvenilirlii, hem de grafik arayz (Windows) destei ile kullanclara sunulmaktadr. Btn bu almalar sonucunda deiik kurulular kendi Linux srmlerini gelitirerek Internet zerinden sunmaktadr. En ok kullanlan Linux srmleri arasnda RedHat, Slackware, Mandrake, Suse, Debian, Caldera, TurboLinux bata gelmektedir.

Trkiyede Linux alannda kiiler ve firmalar baznda almalar yaplmaktadr. "Trkiye Linux Kullanclar Dernei" ilk Trke Linux projesini "TURKUAZ" ile balatmt. Fakat bu proje u an faaliyet gstermemektedir. Gelecek A. bu alanda almalarn srdrmekte, Trke arayzl ve Trke destekli Gelecek Linux iletim sistemini kullanclara sunmaktadr.

Orta Dou Teknik niversitesi Bilgi lem Dairesi Bakanl olarak "ODT'de Linux PC Salonlarnn kurulmas ve yaygnlatrlmas" projesi erevesinde, ilk adm olarak Fizik Blmnde Bilgi lem Daire Bakanl Bilgisayar Salonlarnda 8 adet P-IV 1500Mhz 128MB IBM NetVista sistem zerinde Trke destekli (Trke yazp, Trke yazc kts alabileceiniz), GPL ve ODT lisansl pek ok uygulama altrabileceiniz Linux sistemlerini kullanma sunulmutur. Gelimeler ve artan talepler dorultusunda bu saynn artrlmas ve yaygnlatrlmas planlanmaktadr.

Linux kullanmanz iin sizlere baz nemli nedenler;

  • cretsiz bir iletim sistemi
  • Yzlerce srm ve milyonlarca kullanc
  • Dk donanm konfigrasyonlarnda ve deiik platformlarda alabilme
  • Gvenli ve virs tehlikesi olmayan bir ortam
  • Deiik modlarda ihtiyaca gre altrlabilme
  • Alternatifi olan ak kaynak kodlu programlar ile kiiselletirebilme seenei
  • Grafik arayzde kolay kurulum ve sistem ynetimi
  • Windows ile ayn disk zerinde kurulabilme ve alabilme imkan
  • Windows programlarna ve dosyalarna eriim destei
  • Byk firmalar (IBM, SUN, Oracle, Netscape ...) tarafndan destek ve program gelitirme
  • Gl derleyiciler ve program gelitirme aralar
Linux ile lgili Internet Siteleri

Linux srmlerine ftp://ftp.metu.edu.tr/pub/linux adresinden ulaabilir, dilerseniz Internet zerinden kurulum gerekletirebilir ya da var olan iso-cd imajlarn kopyalayarak CD'den kurulum yapabilirsiniz.

zgr, gvenli, srekli gelien, Internet zerinde son derece gcl bir ortamda almak ve kendi snrlarnz amak istiyorsanz sizleri de minik penguenle tanmaya davet ediyoruz. "Linux Dnyasn Kefe Hogeldiniz".

Seluk Han AYDIN

 
     
  - BAA DN -  
2002 METU CC
Design: CC - INFO